W swojej pracy poruszę problematykę zasad ekonomicznej analizy prawa oraz ich głównych założeń. Na samym wstępie należy zastanowić się i wyjaśnić pojęcie ekonomicznej analizy prawa. Zatem definiując ekonomiczną analizę prawa, może wskazać, iż jest to dziedzina znajdująca się pomiędzy ekonomią, a prawem, która zajmuje się badaniem prawa korzystając z metod ekonomicznych. Ekonomiczna analiza prawa kładzie szczególny nacisk na badanie efektywności regulacji prawnych i narzędzi doświadczenia nauk ekonomicznych wskazuje kierunki działalności państwa na obszarze ustawodawstwa.

W literaturze zgodnie przyjęto, iż ekonomicznej analizy prawa nie można uznać za jeden obszar badawczy. Niektórzy teoretycy prawa uznają go za nurt rozumiany jako części poglądów zawierające tezę i wiele twierdzeń. Richard Posner wskazuje, iż Law and Economics jest ruchem, zaś Ronald Coase oraz Charles Rowley traktują ekonomiczną analizę prawa jako program badawczy, który stanowi pewną subdziedzinę ekonomii. Jeszcze odmienne zdanie prezentują Hans-Bernd Schaefer oraz Claus Ott, zdaniem których ekonomiczna analiza charakteryzuje się stosowaniem analizy ekonomicznej w naukach społecznych. W tym miejscu

należy również zważyć na postulat naukowców Uniwersytetu Jagiellońskiego, który wskazują, iż ekonomiczną analizę prawa można postrzegać jako pewien nurt fizjologiczny i wyodrębnili kilka tez, które w ujęciu historycznym sprowadzają się w zasadzie do najbardziej fundamentalnych założeń ekonomicznej analizy prawa, dzięki czemu są one w pełni zgodne z poszczególnymi szkołami ekonomicznej analizy prawa.

Podsumowując wstęp do niniejszej pracy, należy wskazać, że przytoczone wyżej stanowiska i twierdzenia odnośnie próby zdefiniowania ekonomicznej analizy prawa ograniczają się jednak do stwierdzenia, iż ekonomiczna analiza prawa jest pewnym nurtem w teorii i filozofii prawa. Ze względu na jej różnorodność, wielowątkowość i szeroki obszar badań, autorzy tych stanowisk uznali za niecelowe podejmowanie się próby sformułowania spójnej definicji udzielającej odpowiedzi na pytanie, czym jest ekonomiczna analiza prawa. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż jest to pewien nurt filozoficzno-prawny. Faktem jest, iż jest to nurt zróżnicowany, który można uznać określony pogląd za reprezentujący ruch Law and Economics. W dalszej kolejności ekonomiczną analizę prawa można uznać za dziedzinę prawoznawstwa, którą można posłużyć się do badania prawa podczas jego tworzenia, wykładni oraz stosowania.

Przechodząc jednak do istoty mojej pracy, a mianowicie do zasad ekonomicznej analizy prawa należy wskazać, a właściwie wyróżnić sześć podstawowych zasad. Założenia ekonomicznej analizy prawa (ang. Assumptions of economic law analysis) są to zasady, które stanowią podstawę wszelkich wywodów w dziedzinie ekonomicznej analizy prawa. Metodologia ekonomicznej analizy prawa skupia się na przyjętych i podzielanych założeniach przez większość badaczy, które swoje źródło mają w teorii ekonomii.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że prawo odnosi się do różnego rodzaju ustaw,, traktatów, prawa sędziowskiego czy praw zwyczajowych. Ekonomiczna analiza prawa bada jego powstanie i skutki, które przynosi. Ekonomiczna analiza prawa sprowadza zjawiska prawne do kategorii realnie istniejących faktów, które można przełożyć na sformalizowany język ekonomii w postaci modeli. W świetle poglądu Frederica Bastiata prawo należy rozumieć jako zbiorową grupę indywidualnych uprawnień do obrony, np. prawo do obrony życia, wolności i własności poszczególnej osoby, prawo jest grupowym uprawnieniem do obrony podstawowych wartości.

Pojęcie równowagi wywodzi się z klasycznej ekonomii. W praktyce oznacza to dążenie każdego systemu do punktu zrównania antagonistycznych działań. W tym miejscu należy przytoczyć przykład z ekonomicznej analizy prawa, którym może być wzrost ceny środków zabronionych na czarnym rynku po wprowadzeniu bardziej restrykcyjnych przepisów i sankcji karnych za handel substancjami niedozwolonymi.

W teorii prawa efektywność rozumie się jako instrumentalną skuteczność, działanie, które realizuje cele wyznaczone przez działającego. Efektywność w ekonomii to brak marnotrawstwa, proces wytwarzania dóbr i usług jest efektywny, jeśli zachowane są dwa warunki:

  1. nie jest możliwe osiągnięcie tych samych rezultatów przy niższych nakładach;
  • nie jest możliwe osiągnięcie lepszych rezultatów przy użyciu tych samych nakładów;

Wersja klasyczna utylitaryzmu wywodzi się od poglądów Jeremyego Benthama i opiera swoje założenia na zasadzie użyteczności. Zgłębiając treść tej zasady możemy zauważyć, że celem działania człowieka we wszystkich sferach powinno być największe szczęście jak największej liczby ludzi. Postępowanie jest akceptowane albo potępiane z uwagi na fakt, czy zwiększa czy zmniejsza szczęście osób wskazanych wyżej.

Kolejną z zasad, którą możemy wyróżnić niewątpliwie jest maksymalizacja, która wynika

  • racjonalności. Przed człowiekiem, który stoi przed możliwością podjęcia alternatywnego pojawia się możliwość wyboru, i on zdecyduje się na taką możliwość, która najpełniej zaspokoi jego potrzeby. Maksymalizacja znajduje odniesienie do dwóch wartości, a mianowicie do użyteczności i dochodu.

Kolejnym ważnym i istotnym elementem ekonomicznej analizy prawa jest ujęcie człowieka w systemie prawno-ekonomicznym. W tym miejscu należy wskazać, iż rozumienie i opis człowieka jako „homo oeconomicus”, działającego w przewidywalny sposób, dzięki czemu możliwe jest o wyodrębnienie pojęć użyteczności, dobrobytu społecznego oraz

przewidywania skutków społecznych określonych rozwiązań prawnych. Człowieka takiego cechuje racjonalność w swoich działaniach oraz kieruje się egoistyczną motywacją.

Reasumując ekonomiczną analizę prawa należy rozumieć jako pewien nurt w teorii i filozofii prawa, wykorzystujący do swoich badań doświadczenia z dziedziny ekonomii i prawa. Ta dziedzina nauki opiera się na określonych fundamentach czyli jej założeniach. Jest określana mianem prawoznawstwa, którą można posłużyć się do badania prawa podczas jego tworzenia, wykładni oraz stosowania.


0 Komentarzy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *